چهل نامهٔ یک پدر، از خوردن و نوشیدن تا عشق و آزادگی

«مسیحا» کتابِ چهل بابِ کوتاه است؛ به تعبیر مقدمهٔ کتاب، «چهل مکتوب پدرانه». مبشری از ساده‌ترین کارهای روزمره آغاز می‌کند — خوردن، نوشیدن، دیدن، گفتن، شنیدن، نشستن، خوابیدن — و قدم‌به‌قدم به ساحت‌های بزرگ‌تر می‌رسد: شجاعت و انصاف، حرمت و حیا، عشق و دوست داشتن، وطن، نیایش، صبر. هر نامه دو سه صفحه بیشتر نیست؛ با خطابی گرم آغاز می‌شود — «مسیحا»، «مسیح من»، «جان بابا» — و با ذکری، دعایی یا سطری آهنگین تمام می‌شود. کتابی است که برای قطعه‌قطعه خواندن ساخته شده: هر شب یک نامه، مثل قراری پدرانه.

نثری که به سنت اندرزنامه‌های فارسی ادای دین می‌کند

زبان کتاب، نثر موزون و سجع‌دار معاصر است در همان زمینی که قابوس‌نامه و گلستان کاشته‌اند؛ اما نامه‌ها در «اکنونِ» نویسنده نوشته شده‌اند: در روزهای کرونا و قرنطینه، در عصر یک عاشورا، در شبی که صدای اذان مغرب می‌آید. حاصل، جمله‌هایی است که به‌سادگی از کتاب بیرون می‌آیند و در ذهن می‌مانند:

«میزان، سیرچشمی توست نه سیرشکمی.» — باب یکم، در باب خوردن

«وطن یعنی دردهای مشترک یک ملت.» — باب سی‌ام، در باب وطن

«بغض، طلیعه‌دار سپاه اشک است که در گلو، پشتِ فریادت، سنگر گرفته است.» — باب بیست‌وهشتم، در باب گریستن

نامه‌هایی که انتظارش را ندارید

در میان چهل باب، نامه‌هایی هست که از یک اندرزنامهٔ معمول انتظارشان را ندارید: نامه‌ای دربارهٔ «زن» که حرمت زن را نه از سر تکلیف که «به حکم قلب» می‌خواهد؛ نامه‌ای دربارهٔ «هنر» که از ابتذال گیشه می‌پرهیزاند و به مسیحا می‌گوید خودش می‌تواند «هنر هشتم» باشد؛ نامه‌ای دربارهٔ «آواز» و خواندن برای خود؛ و نامهٔ «دعا» که با نیایشِ خودِ نویسنده تمام می‌شود — سطری که شاید زیباترین جملهٔ کتاب باشد: «خدایا من چه سبزم امشب…». پدرِ این نامه‌ها اهل موسیقی و صحنه است و این را از ضرب‌آهنگ جمله‌هایش
می‌شود شنید؛ نثری که انگار پیش از نوشته‌شدن، یک‌بار خوانده و زمزمه شده است.

سی‌وهشت موعظه و دو هدیه

خود نویسنده در نامهٔ سی‌ونهم پرده از معماری کتاب برمی‌دارد: «نیت چهل نامه داشتم سی و هشت نامه موعظه بود و این دو نامه هدیه.» دو نامهٔ پایانی — «مامانا» و «بابا» — از جنس اندرز نیستند؛ روایت زندگی‌اند: قصهٔ آشنایی و ازدواج پدر و مادر، ماجرای همان تفأل به حافظ، و آخرین نامه‌ای که پدر «از خود برای خود» می‌نویسد و در آن صادقانه می‌گوید: «بزرگ‌ترین ارثی که برایت می‌گذارم فقر از مال دنیاست حلال تو باد.» اگر فقط ده دقیقه برای این کتاب وقت دارید، این دو نامه را بخوانید — و بعید است همان‌جا رهایش کنید.

این کتاب برای چه کسی است؟

برای پدرها و مادرهایی که حرف‌هایی برای فرزندشان دارند و کلمه‌هایش را پیدا نمی‌کنند؛ برای پسرها و دخترهایی که دلشان می‌خواهد بدانند یک پدر، وقتی هیچ‌کس نگاهش نمی‌کند، به فرزندش چه می‌گوید؛ و برای خوانندگان نثر ادبی-عرفانی معاصر که از «هیچ مگو»ی همین نویسنده (معرفی و خرید «هیچ مگو») خاطرهٔ خوبی دارند — «مسیحا» چهرهٔ شخصی‌تر و پدرانه‌ترِ همان قلم است. به‌خاطر قالب نامه‌نگارانه و قطعه‌های کوتاهش، انتخابی طبیعی
برای هدیه است: تولد فرزند، روز پدر، یا هر روزی که بخواهید به کسی بگویید «برایت نامه‌ای دارم».

معرفی ایبنا
یادداشت الف «عشق تاوان آدم بودن است»
خبر مهر