فصل شکوفه‌های نخل؛ رمان امام سجاد(ع) از چشم سربازی که در لشکر دشمن ایستاده بود

او را با نام «امام بیمار کربلا» می‌شناسیم؛ اما بر آن مرد، در سی‌وچهار سال پس از عاشورا چه گذشت؟ «فصل شکوفه‌های نخل» نوشتهٔ محدثه دلنواز، جسورانه‌ترین راه ممکن را برای پاسخ به این پرسش انتخاب می‌کند: داستان را نه یک شیعهٔ دلداده، که سربازی از لشکر عمر سعد روایت می‌کند. اسعد بن سلیمان، شرطهٔ کوفی، پدرش در صفین در رکاب امیرالمؤمنین(ع) شهید شده و خودش — به‌خیال «عمل به وظیفه» — عصر عاشورا آن‌سوی میدان ایستاده است. همین مرد است که به دست خود بر گردن امام سجاد(ع) زنجیر می‌بندد؛ و همین مرد است که کتاب، منزل‌به‌منزل، فروریختن یقین‌های دروغینش را پیش چشم ما روایت می‌کند.

روایتی که از قتلگاه شروع می‌شود و به یقین می‌رسد: فصل شکوفه‌های نخل

فصل شکوفه‌های نخل در بیست‌ و دو «منزل» نوشته شده — منزلگاه‌های کاروان اسیران از کربلا تا کوفه و شام، و منزل‌های سلوک درونی راوی. اسعد شاهد خطبه‌های زینب کبری(س) در کوفه و مجلس یزید است، شاهد ایمان‌آوردن راهبِ نصرانی، شاهد فاجعهٔ حرّه در مدینه، و شاهد زیست پنهان شبکه‌ای از بازاریان شیعه که حدیث را در کوزه‌های نمک جاسازی می‌کنند تا از چشم جاسوسان حکومت پنهان بماند. طنز تلخ سرنوشت او را خودش بهتر از هرکس صورت‌بندی می‌کند:

«یزید می‌شود واسطه ایمان یک نصرانی و عبدالملک وسیله یقین من… دیگر تردید ندارم که علی خلیفه خداست و وصی پیامبر. امامت، بر قلب‌ها حکومت دارد…»

این جملهٔ راوی، فشردهٔ کل کتاب است: رمانی دربارهٔ این‌که مشروعیت از کجا می‌آید — از شمشیر و مسند، یا از تصرف دل‌ها؟

چرا «فصل شکوفه‌های نخل»؟

عنوان کتاب فصل شکوفه‌های نخل از تقدیم‌نامهٔ نویسنده می‌آید و در دل روایت هم می‌نشیند؛ آن‌جا که حبیبه، همسر راوی، امام را به فصل شکوفه‌دادن نخل تشبیه می‌کند: امام سجاد(ع) در این رمان فصلِ شکوفه‌نشستن دوبارهٔ درختی است که در کربلا تبر خورده — شکوفه‌هایی که میوه‌شان را نسل‌های بعد خواهند چید. خوانندهٔ این رمان، امامی چندبعدی می‌بیند که کمتر روایت شده: عابدی که سجاده‌اش از اشک خیس است، اما همو در بازار مدینه خرید می‌کند، سنگ را از سر راه مردم برمی‌دارد، به لشکر شکست‌خوردهٔ دشمنش علوفه می‌بخشد، بردگان را می‌خرد تا آزاد کند، به والیِ معزولی که در بند است سلام می‌کند، و شب‌ها ناشناس، کیسهٔ نان و هیزم بر دوش، در خانهٔ نیازمندان مدینه را می‌زند.فصل شکوفه‌های نخل

فصل شکوفه‌های نخل: رمانی بر بستر سند

«فصل شکوفه‌های نخل» داستان‌پردازی رها نیست؛ خطبه‌های تاریخی، فرازهایی از ادعیهٔ صحیفهٔ سجادیه، نامهٔ مشهور امام به محمد بن شهاب زهری و رسالة الحقوق در بدنهٔ روایت نشسته‌اند و فهرست منابع مکتوب در پایان کتاب آمده است. نویسنده صادقانه مرز کارش را هم اعلام می‌کند: این اثر یک رمان است — آمیزه‌ای از استناد تاریخی و خیالِ داستانی — نه تاریخ‌نگاری محض؛ و همین شفافیت است که اعتماد خوانندهٔ اهل مطالعهٔ دینی را جلب می‌کند. پاسخ رمان امام سجاد (ع) به کهن‌ترین پرسش دربارهٔ امام چهارم — «چرا قیام نکرد؟» — نیز از زبان خود راوی می‌آید:

«جهاد تنها در میدان نبرد نیزه‌زدن نیست؛ گاهی جهاد می‌شود انسان‌سازی، گاهی می‌شود آگاهی‌بخشیدن.»

فصل شکوفه‌های نخل برای کیست؟

اگر رمان تاریخی-مذهبی را دوست دارید اما از روایت‌های تکراری و کلیشه‌ای خسته‌اید؛ اگر می‌خواهید بدانید میان عاشورای ۶۱ تا قیام‌های توابین و مختار و روزگار سیاه حجاج، بر خاندان پیامبر و شیعیان‌شان چه گذشت؛ یا اگر برای شب‌های محرم و صفر و ایام اربعین به دنبال همراهی خواندنی هستید، این رمان برای شما نوشته شده است. «فصل شکوفه‌های نخل» هدیه‌ای درخور برای اهل مطالعهٔ آیینی است — با این یادآوری که صحنه‌های واقعی و بی‌پردهٔ خشونت تاریخی (کربلا و حرّه)، آن را به انتخابی مناسب بزرگسالان و جوانان بدل می‌کند، نه نوجوانان کم‌سن.

این رمان را می‌توانید در کنار دیگر آثار رمان‌های تاریخی و آیینی نیستان هنر ببینید؛ و اگر به دورهٔ امام سجاد(ع) علاقه‌مندید، مجموعهٔ «حماسهٔ سجادیه» از انتشارات نیستان نیز پیشنهاد مطالعهٔ مکمل ماست.

نسخهٔ چاپی «فصل شکوفه‌های نخل» را می‌توانید از همین صفحه سفارش دهید؛ برای باخبرشدن از تازه‌های نشر، کانال‌های رسمی نیستان هنر را دنبال کنید.

بازتاب کتاب در دیگر رسانه‌ها

هر روز یک کتاب

خبرگزاری ایبنا