بیوگرافی سید مهدی شجاعی؛ نویسنده، روزنامه‌نگار و چهره ماندگار ادبیات ایران

سید مهدی شجاعی، نویسنده برجسته، روزنامه‌نگار و خالق آثار ماندگاری چون رمان «کشتی پهلو گرفته»، متولد سال ۱۳۳۹ (۱۹۶۰ میلادی) در تهران است. او در سال ۱۳۵۶ با دریافت دیپلم ریاضی، با هدف تحصیل در رشته تئاتر وارد دانشکده هنرهای دراماتیک شد و گرایش کارگردانی تئاتر را برگزید. شجاعی پس از گذراندن عموم واحدهای کارگردانی در سن ۲۰ سالگی، دغدغه اصلی و عشق حرفه‌ای خود را در «نویسندگی» یافت و مسیر فعالیت‌هایش را با این انتخاب همسو کرد. او رشته خود را به نمایشنامه‌نویسی و ادبیات دراماتیک تغییر داد و علیرغم گذراندن واحدهای مهم رشته علوم سیاسی، از ادامه آن انصراف داد تا تمرکز خود را تماماً بر داستان‌نویسی و حضور در مطبوعات معطوف کند.

اصلی‌ترین دغدغه سید مهدی شجاعی در طول دهه‌های گذشته، هنر و ادبیات متعهد، اعتلای فرهنگ و هنر دینی، و حمایت و سازمان‌دهی هنرمندان این عرصه بوده است؛ دغدغه‌ای که مبنای تمام فعالیت‌های اجرایی، مطبوعاتی و مدیریتی او قرار گرفت.

سوابق رسانه‌ای، مطبوعاتی و تشکیلاتی

سید مهدی شجاعی نقش کلیدی در پایه‌گذاری و هدایت جریان‌های مطبوعاتی و هنری پس از انقلاب اسلامی داشته است:

• روزنامه جمهوری اسلامی و مجله صحیفه: آغاز حرکت مطبوعاتی با صفحه فرهنگی روزنامه جمهوری اسلامی و سردبیری مجله «صحیفه» به عنوان پایگاه هنرمندان انقلاب.
• حوزه هنری (حوزه اندیشه و هنر اسلامی): حضور در اولین تشکل هنری پس از انقلاب و عهده‌داری مسئولیت معاونت هنری حوزه هنری.
• انتشارات برگ و همکاری با شهید آوینی: مدیریت انتشارات برگ؛ دوره کوتاهی که با سردبیری شهید سید مرتضی آوینی در مجله «سوره» هم‌زمان شد و شکوفاترین دوران کتاب و مطبوعات حوزه هنری را رقم زد که منجر به انتشار صدها عنوان کتاب و معرفی نویسندگان متعهد کشور شد.
• مجمع هنرمندان مسلمان: طراح و ایده‌پرداز اصلی تشکیل مجمع هنرمندان مسلمان با همراهی نخبگان فرهنگی از جمله شهید آوینی.
• مجله رشد جوان: عهده‌داری مسئولیت سردبیری پرتیراژترین مجله نسل جوان در آن مقطع.
• مجله و انتشارات نیستان: بنیان‌گذاری مجله فرهنگی هنری «نیستان» در سال ۱۳۷۴ به عنوان الگوی یک مجله مستقل و متعهد. شجاعی در ادامه «انتشارات کتاب نیستان» را تاسیس کرد که این نشر تنها در فاصله سال‌های ۱۳۷۷ تا ۱۳۹۳ بیش از ۱۶۰۰ عنوان کتاب منتشر نمود و بالغ بر ۵۰ جایزه داخلی و خارجی به دست آورد. (لازم به ذکر است دبیرخانه انجمن قلم نیز فعالیت خود را از دفتر نیستان آغاز کرد).
• کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان: عضویت موظف در هیات مدیره و تصدی مسئولیت معاونت تولید و معاونت بین‌الملل کانون.

مشاوره‌ها و داوری‌های بین‌المللی

شجاعی در طول دو دهه گذشته به عنوان مشاور ارشد با نهادهای مختلفی همکاری داشته و در شوراهای سیاست‌گذاری متعددی عضویت داشته است، از جمله:

شورای سیاست‌گذاری حوزه هنری، هیات امنای بنیاد فارابی، هیات نظارت بر کتاب کودک و نوجوان، شورای سیاست‌گذاری تئاتر کشور، شوراهای سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شورای تولید سیما فیلم، جهاد دانشگاهی و آموزش و پرورش. همچنین او در جایگاه داور در رویدادهای معتبری چون جشنواره بین‌المللی فیلم قاهره، چندین دوره جشنواره فیلم فجر، فیلم کودک اصفهان، تئاتر فجر و تئاتر ماه حضور داشته است.

کارنامه و آثار ادبی (بالغ بر ۱۲۰ عنوان کتاب)

یک بررسی پژوهشی و آماری نشان می‌دهد آثار سید مهدی شجاعی در عرصه داستان، ادبیات داستانی، کتاب و مطبوعات، بیشترین مقدار تقدیر، تحسین و جوایز را پس از انقلاب اسلامی به خود اختصاص داده است. از او تاکنون حدود ۱۲۰ عنوان کتاب منتشر شده است:

الف: آثار برجسته بزرگسالان (رمان، داستان و نثر ادبی)

بسیاری از آثار تالیفی او در تیراژهای بی‌نظیر به چاپ رسیده‌اند. رمان‌ها و مجموعه‌های شاخص ایشان عبارتند از:

• کشتی پهلو گرفته (رمان) – پرتیراژترین اثر با ده‌ها نوبت تجدید چاپ و صدها هزار نسخه تیراژ.
• پدر، عشق و پسر (داستان بلند)، آفتاب در حجاب (رمان) و از دیار حبیب (داستان بلند).
• رمان‌های سقای آب و ادب، طوفان دیگری در راه است و کمی دیرتر.
• مجموعه داستان‌های سانتاماریا (۱)، غیر قابل چاپ، رزیتاخاتون (طنز)، سری که درد می‌کند… و ضریح چشم‌های تو.
• کتب نیایشی و قطعات ادبی از جمله: دست دعا چشم امید، خدا کند تو بیایی، شکوای سبز (۱ و ۲)، متقین و ترجمه زیارت عاشورا و دعای کمیل.
• داستان کوتاه «دو کبوتر، دو پنجره، یک پرواز» که در کتاب درسی ادبیات فارسی پیش‌دانشگاهی به چاپ رسیده است.

ب: آثار کودک و نوجوان (تالیف و ترجمه)

نزدیک به ۸۰ عنوان از آثار سید مهدی شجاعی به مخاطبان کودک و نوجوان اختصاص دارد:

• تالیفات شاخص کودکان: ایمان و گندم، برای همه برای همیشه، جای پای خون، والعادیات، در راه مانده، قصه دو گنج، حکایت آن سر، آخرین پرنده آخرین سنگ، خورشید نیمه شب و دختر آسمانی.
• ترجمه‌های شاخص کودکان: برای اینکه ماهی‌ها نمیرند، ماهی رنگین‌کمان، قهر اسباب‌بازی‌ها، مروارید، بزرگترین نام روی زمین، هفت موش کور و درخت گیلاس.

ج: سرپرستی دایره‌المعارف‌ها

• سرپرستی موسوعه ۲۰ جلدی «تاریخ امام حسین (ع)».
• سرپرستی «دانشنامه اسلامی برای نوجوانان» (دو جلدی).

ترجمه بین‌المللی آثار

کتاب پدر، عشق و پسر، و بخشی از آثار سید مهدی شجاعی به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی، عربی، اردو، سواحلی، ترکی استانبولی، آلمانی و کرواتی ترجمه شده‌اند؛ از جمله رمان «دموکراسی یا دموقراضه» و مجموعه «۲۰ داستان» با عنوان در یک چشم به هم زدن، به زبان انگلیسی توسط انتشارات Fog&Candle، مجموعه داستان «آبی اما به رنگ غروب» در دمشق و «۲۰ داستان» به زبان کرواتی توسط انتشارات Profile.

فعالیت در عرصه سینما، تئاتر و موسیقی

سید مهدی شجاعی فعالیت‌های درخشانی نیز در نگارش فیلم‌نامه، نمایشنامه و هنرهای نمایشی دارد:

• فیلم‌نامه‌های مشترک با مجید مجیدی: نگارش فیلم‌نامه‌های سینمایی «آخرین آبادی»، «بدوک» و «پدر» (به کارگردانی مجید مجیدی).
• فیلم‌نامه «قله دنیا»: کار مشترک با بهزاد بهزادپور (به کارگردانی عزیزالله حمیدنژاد).
• اقتباس‌های سینمایی: ساخت فیلم‌های سینمایی «تویی که نمی‌شناختمت»، «کمین»، «آخرین پرنده، آخرین سنگ» و «همیشه پای یک زن در میان است» بر اساس داستان‌های شجاعی.
• سایر فیلم‌نامه‌ها: فیلم‌نامه «کلانتری غیرانتفاعی» (کارگردانی یدالله صمدی)، «مسافر کربلا» (کارگردانی بیژن شکرریز) و فیلم‌نامه‌های تولید نشده «مردی از جنس نور» و سریال‌های «مرد رویاها» و «یوسف».
• نمایشنامه‌ها: عشق به افق خورشید، خار و دل، ساحل، مجلس گل، رسم بر این است و کرشمه خسروانی (که بارها روی صحنه رفته‌اند).
• عرصه موسیقی: نویسندگی، طراحی و کارگردانی سوئیت سمفونی «رسول و عشق امید» در سال ۱۳۸۷ با آهنگسازی لوریس چکناوریان.

جوایز، افتخارات و تقدیرها

• انتخاب به عنوان چهره ماندگار ادبیات ایران.
• برگزیده «بیست سال داستان‌نویسی پس از انقلاب» و دریافت یادبود بهترین‌های ادبیات داستانی برای کتاب «امروز بشریت…».
• جشنواره کتاب کانون پرورش فکری: دریافت دیپلم افتخار برای کتاب‌های «راهی که می‌ماند»، «در راه مانده»، «از دیار حبیب» و «پدر، عشق و پسر».
• کسب رتبه اول داستان و قطعه ادبی در دومین دوره مسابقات فرهنگی دفاع مقدس.
• کسب رتبه اول و لوح سپاس جشنواره برترین‌های فرهنگ مهدویت برای مقاله «غیبت یا غفلت».
• دریافت لوح جایزه ویژه، تندیس و لوح سپاس نخستین همایش ادبی و هنری عاشورا (سال ۱۳۸۰) برای رمان‌های «آفتاب در حجاب»، «پدر، عشق و پسر»، «از دیار حبیب» و قصه‌های «کسی که آمدنی است» و «ضریح چشم‌های تو».
• دریافت لوح سپاس ششمین جشنواره کتاب‌های آموزشی رشد برای تألیف کتاب «خورشید نیمه شب».
• رتبه اول سومین جشنواره کتاب سال قصه‌های قرآنی برای کتاب «والعادیات» و رتبه سوم برای کتاب «از دیار حبیب».
• لوح تقدیر بخش ادبیات داستانی نمایشگاه بزرگ فرهنگ عاشورا (بنیاد شهید – ۱۳۸۵).
• تجلیل در نخستین جایزه فرهنگی هنری غدیر (۱۳۸۶) و تجلیل در حوزه متون ادبی موزه قرآن (۱۳۸۷).